ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ/ਜਿਨੇਵਾ : ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹੁਕਮ ’ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਵੱਡਾ ਕਦਮ’ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਨੋਟਿਸ ਪੀਰੀਅਡ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 260 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ (ਲਗਭਗ 2100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ) ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਧੋਖਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹਲਚਲ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੇਤਾਵਾਂ ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਨਤੀਜੇ ਵਾਲਾ ਕਦਮ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਟਰੰਪ ਨੇ ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਿਉਂ ਲਿਆ?
ਟਰੰਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਰਕ ਵਿੱਤੀ ਖਰਚ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਟਰੰਪ ਨੇ 2020 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਇਡੇਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਦੂਜੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਲੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।’
ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਨੂੰ ਫੰਡਿੰਗ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?
ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ 193 ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਫੰਡਿੰਗ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਫੰਡਿੰਗ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ – ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਤੇ ਸਵੈਇੱਛਕ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਯੋਗਦਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਾਨੀ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 160 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ 815 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਦਾ ਕੁੱਲ ਸਾਲਾਨਾ ਬਜਟ ਲਗਭਗ 2 ਤੋਂ 3 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ‘ਅਨੁਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭੁਗਤਾਨ’ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਬਾਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਚੀਨ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਚੀਨ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1.4 ਅਰਬ ਹੈ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ 300 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੱਧ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਚੀਨ ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ 90 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿੱਤੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਸੀ।
ਪੈਸੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ’ਤੇ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ ਸਨ। ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਕੋਵਿਡ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਕਟਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸੰਗਠਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਿਆ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਬਲਕਿ 35 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅਤੇ 31 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਐਲਾਨੀ ਸੀ। ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਮੋ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਟਰੰਪ ਨੇ ਘਰੇਲੂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਫ਼ੌਜੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਸੀਮਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ’ਤੇ ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਬਕਾਇਆ ਸੀ?
ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ 2024-25 ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਲਈ ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਮਰੀਕਾ ’ਤੇ ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਦਾ ਲਗਭਗ 260 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ (ਲਗਭਗ 2100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ) ਬਕਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ 20 ਜਨਵਰੀ ਤੱਕ ਇਹ ਭੁਗਤਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਧੋਖਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਹਤ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੰਮ ਮੰਕੀਪੌਕਸ, ਈਬੋਲਾ, ਪੋਲੀਓ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਜਿਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੰਕਟਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਮਦਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਵੈਕਸੀਨ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ, ਕੈਂਸਰ ਸਮੇਤ ਸੈਂਕੜੇ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੀ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ?
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਾਨੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਾਇਰਸਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਪੋਲੀਓ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਮਾਂ-ਬੱਚੇ ਸਿਹਤ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ‘ਅਫਸੋਸਜਨਕ’ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਟੈਡਰੋਸ ਅਧਾਨੋਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਵਿਸ਼ਵ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ’ ਕਦਮ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਚੀਨ ਨੇ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ‘ਇੱਕਤਰਫਾ’ ਕਹਿ ਕੇ ਟਿਪਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਯੂ.ਕੇ. ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੋਵਿਡ ਵਰਗੇ ਸੰਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਸੀ.ਐਨ.ਐਨ. ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਟਰੰਪ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਨੂੰ ਚੀਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੱਲ ਧੱਕੇਗਾ।
ਜੌਹਨਸ ਹੌਪਕਿਨਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਈਚਾਰੇ ’ਤੇ ਵੱਡਾ ਬੋਝ ਪਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵੀ ਪੀੜਤ ਹੋਣਗੇ। ਬਰਕਲੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ।
ਟਰੰਪ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਅਮਰੀਕਾ ਫਰਸਟ’ ਨੀਤੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੱਸਿਆ, ਜਦਕਿ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ’ ਕਿਹਾ ਹੈ।
