ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਖਰੀਦ ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ਮਾਸਕੋ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ/ਏ.ਟੀ.ਨਿਊਜ਼: ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਯੁੱਧ, ਅਮਰੀਕਾ-ਚੀਨ ਵਪਾਰਕ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਦੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। 2026 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜੀਡੀਪੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ 7 ਤੋਂ 7.4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਆਰਥਿਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਡੇਲੋਇਟ ਅਤੇ ਕੇਅਰਐੱਜ ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਗਲੋਬਲ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਾਰਤ 7 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ ਵੀ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 3.2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ।
ਪਰ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਰੂਸ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਕਟੌਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖਰੀਦਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੂਸ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਤੇਲ ਸਸਤੇ ਰੇਟਾਂ ’ਤੇ ਵੇਚਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਫਾਇਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ 2025 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 2026 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖਰੀਦ ਘਟ ਕੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਦੀ ਖਰੀਦ 29 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਘਟਾਅ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਰਿਲਾਇੰਸ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਦੀ ਖਰੀਦ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਇਸ ਘਟਾਅ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਟੈਰਿਫ਼ ਵਧਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ 25 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਾਧੂ ਟੈਕਸ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸਾਮਾਨਾਂ ’ਤੇ ਕੁੱਲ ਟੈਰਿਫ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਜਾ, ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਦਾ ਡਿਸਕਾਉਂਟ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਸਕਾਉਂਟ ਘੱਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਤੀਜਾ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਯੂ.ਏ.ਈ. ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਤੇਲ ਖਰੀਦਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਪਾਰਕ ਸੰਤੁਲਨ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਰੂਸ ’ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ। ਰੂਸ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਨਿਰਯਾਤ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਨੇ ਖਰੀਦ ਘਟਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਰੂਸੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਰੂਸੀ ਊਰਜਾ ਨਿਰਯਾਤ ਆਮਦਨ ਮਹਾਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰੂਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੈਲਥ ਫੰਡ (ਐੱਨ.ਐੱਫ਼.ਡਬਲਿਊ) ਤੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਿਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 12.8 ਅਰਬ ਰੂਬਲ ਦੇ ਚੀਨੀ ਯੂਆਨ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵੇਚਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੱਲ 192 ਅਰਬ ਰੂਬਲ (ਲਗਭਗ 2.48 ਅਰਬ ਡਾਲਰ) ਹੈ। ਇਹ ਕੋਵਿਡ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਵਿਕਰੀ ਹੈ।
ਰੂਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦਾ 60 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਐੱਨ.ਐੱਫ਼.ਡਬਲਿਊ. ਵਿੱਚ 113 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਲਿਕਵਿਡ ਐਸੈੱਟਸ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 405 ਟਨ ਸੋਨਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਘੱਟ ਕੇ 173 ਟਨ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਡਿਸਕਾਉਂਟ ਕਾਰਨ 39 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਡਿੱਗ ਗਈ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬਜਟ ਵਿੱਚ 59 ਡਾਲਰ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਰੂਸ ਨੂੰ ਤੇਲ-ਗੈਸ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦਬਾਅ ਰਹੇਗਾ। ਰੂਸ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੋਸਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਘਟਾਅ ਰੂਸ ਲਈ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰੂਸ ਹੁਣ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਈਪਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇ।
ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਕੋਲ ਕਿੰਨਾ ਸੋਨਾ ਭੰਡਾਰ?
ਹੁਣ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਬਾਰੇ। ਸੋਨਾ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਜਾਂ ਸੰਕਟ ਵੇਲੇ ਬਚਾਅ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। 2026 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਵਰਲਡ ਗੋਲਡ ਕਾਉਂਸਲ ਅਤੇ ਆਈ.ਐੱਮ.ਐੱਫ਼. ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਨਾ ਅਮਰੀਕਾ ਕੋਲ ਹੈ – 8,133 ਟਨ। ਇਹ ਫੋਰਟ ਨੌਕਸ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ’ਤੇ ਜਰਮਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 3,350 ਟਨ ਹੈ। ਤੀਜੇ ’ਤੇ ਇਟਲੀ ਹੈ ,ਜਿਸ ਕੋਲ 2,452 ਟਨ ਹੈ, ਚੌਥੇ ਉਪਰ ਫਰਾਂਸ ਹੈ ,ਜਿਸ ਕੋਲ 2,437 ਟਨ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਨੰਬਰ ’ਤੇ ਰੂਸ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ 2,333 ਟਨ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਵੇਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਛੇਵੇਂ ਨੰਬਰ ਉਪਰ ਚੀਨ ਹੈ ਜਿਹ ਕੋਲ 2,304 ਟਨ ਹੈ, ਜੋ ਡੀ-ਡਾਲਰਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਲਈ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੱਤਵੇਂ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ 1,040 ਟਨ ਹੈ, ਅੱਠਵੇਂ ਨੰਬਰ ਉੱਪਰ ਭਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 880 ਟਨ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਨੰਬਰ ਉਪਰ ਜਾਪਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ 846 ਟਨ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਵੇਂ ਨੰਬਰ ਉੱਪਰ ਟਰਕੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ 640 ਟਨ ਸੋਨਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਅੱਠਵੇਂ ਨੰਬਰ ’ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ.) ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੋਨਾ ਖਪਤਕਾਰ ਵੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਲਈ ਲੋਕ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ ਪਰ ਆਯਾਤ ਕਾਰਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਖਰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਡਿਜੀਟਲ ਗੋਲਡ ਅਤੇ ਗੋਲਡ ਬਾਂਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਸੋਨਾ ਵਧਿਆ
ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੇਟ ਵਧਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਵੱਡੇ ਹਨ। 2025 ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਨੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜੇ ਅਤੇ 2026 ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ 4,600 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਔਂਸ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 5,000 ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਨ ਹਨ: ਪਹਿਲਾ, ਜੀਓਪੌਲੀਟੀਕਲ ਤਣਾਅ ਜਿਵੇਂ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਜੰਗਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਸੋਨੇ ਵੱਲ ਭੱਜਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਾ, ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਨੇ 2025 ਵਿੱਚ 1,000 ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਨਾ ਖਰੀਦਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਪਲਾਈ ਘਟਦੀ ਹੈ। ਤੀਜਾ, ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਫੈੱਡ ਨੇ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੋਨਾ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਚੌਥਾ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਵੇਸ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਹੌਲੀ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਸੋਨਾ ਹੋਰ ਵਧੇਗਾ, ਪਰ ਸਥਿਰਤਾ ਆਈ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਗਿਰਾਵਟ ਵੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਮੰਦੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਹੀ, ਬਲਕਿ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਰੂਸ ਨਾਲ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ਰੂਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੋਨਾ ਵੇਚ ਕੇ ਘਾਟਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵਧਦੇ ਰੇਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਥਿਤੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੋਨਾ ਆਰਥਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰਹੇਗਾ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਤੇਜ਼ ਹਨ ।