ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਮੁਖੀ ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਆਕਾਸ਼ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਅਸ਼ੋਕ ਸਿਧਾਰਥ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਜੂਨ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬਸਪਾ ਸੁਪਰੀਮੋ ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਆਕਾਸ਼ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮਾਇਆਵਤੀ ਹੁਣ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ 2 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ , ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਬਸਪਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਇਆਵਤੀ ਦਾ ਆਤਮਘਾਤੀ ਕਦਮ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਉਸਦੀ ਇਹ ਹਰਕਤ ਕਈ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਯੂਪੀ ਨੂੰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਲਿਤ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਮਾਇਆਵਤੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ ਆਨੰਦ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਐਮਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਇਆਵਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਸਪਾ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੇ ਖੁਣਸ ਖਾਕੇ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲਿਆ।
ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ ,ਕਿਉਂਕਿ ਅਨੰਦ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਦਾ ਉਸ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿਧਾਰਥ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜੋ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਿਧਾਰਥ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬਸਪਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਬਲਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਆਨੰਦ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪਟੜੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਕਾਸ਼ ਆਨੰਦ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਜੋ ਬਸਪਾ ਦੇ ਯੁਵਾ ਕੇਡਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਾਈਕਮਾਨ ਯਾਨੀ ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਬਿਆਨ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਏ।
ਡਗਮਗਾ ਰਹੀ ਹੈ ਸਿਆਸਤ ਵਿਚ ਬਸਪਾ
ਪਾਰਟੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਵੋਟ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਰਟੀ 488 ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਚੋਣ ਲੜਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੱਕ ਵੀ ਸੀਟ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ 79 ਸੀਟਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਹ 2014 ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਦੁਹਰਾਓ ਸੀ। ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਵੋਟ ਸ਼ੇਅਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 2.04% ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 9.39% ਰਹਿ ਗਿਆ। ਬਸਪਾ ਨੇ 2019 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਾ ਅਤੇ ਆਰਐਲਡੀ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 10 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। 2022 ਦੀਆਂ ਯੂਪੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਸਪਾ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸਦਾ ਵੋਟ ਸ਼ੇਅਰ 2017 ਵਿੱਚ 22.23% ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 12.88% ਰਹਿ ਗਿਆ। 2017 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ 19 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।
ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਸਪਾ ਦਲਿਤ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆਵੇਗੀ? ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਰਗ, ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਜ਼ਾਦ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ (ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ) ਦੇ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਵਰਗੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੀ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਇਆਵਤੀ ਖੁਦ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਏਗੀ? ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹਰ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਕੀ ਉਹ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਉਤਰੇਗੀ, ਰੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰੇਗੀ? ਜੇਕਰ ਉਸਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੋਣ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 2027 ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਹੋਣੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ 2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ 2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ?
ਮਾਇਆਵਤੀ ਦੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਕਈ ਵਾਰ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਈ 2023 ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਆਨੰਦ ਨੇ ਯੂਪੀ ਦੇ ਸੀਤਾਪੁਰ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ, ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਬਸਪਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਟਾਇਆ ਸਗੋਂ ਉਸਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਜਦੋਂ ਪਾਰਟੀ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੀਡਬੈਕ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਲਿਤ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ।
ਅੱਜ ਵੀ ਮਾਇਆਵਤੀ ਦੀ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮਾਇਆਵਤੀ ਦੀ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਛਵੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ। ਕਈ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਮਾਇਆਵਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਯੂਪੀ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਰਸਤਾ ਰੋਕਿਆ ਹੈ।
