ਅੱਜ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਇੱਕ ਪੈਸੇ ’ਤੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੁਦਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਡਾਲਰ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ?
ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜ਼ਰੂਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਪੇਨ ਦੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਡਾਲਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਦਰਅਸਲ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ’ਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਪਣੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁਦਰਾ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਡਾਲਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਅਸਲ ਮੁਦਰਾ ਬਣ ਗਿਆ। ‘ਡਾਲਰ’ ਸ਼ਬਦ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ
ਡਾਲਰ ਸ਼ਬਦ ਯੂਰਪੀ ਸ਼ਬਦ ‘ਥੈਲਰ’ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਥੈਲਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਥੈਲਰ ਯਾਨੀ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਬਣਾਏ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇਸਨੂੰ ਥੈਲਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਡਾਲਰ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਮਰੀਕਾ ’ਚ ਡਾਲਰ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼
ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1690 ਵਿੱਚ ਕਾਗਜ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਆਜ਼ਾਦੀ (ਅਮਰੀਕੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1785 ਵਿੱਚ ਡਾਲਰ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1913 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ (ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ) ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1914 ਤੋਂ ਡਾਲਰ ਛਾਪਣ ਦਾ ਕੰਮ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਡਾਲਰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੁਦਰਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ?
ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਮੁਦਰਾ ਬਣਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ 1944 ਦੇ ਬ੍ਰੈਟਨ ਵੁੱਡਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 44 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਬ੍ਰੈਟਨ ਵੁੱਡਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਡਾਲਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ
ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਡਾਲਰ ਲੈ ਕੇ ਬੈਂਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਡਾਲਰਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸੋਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਦਰਅਸਲ ਵਪਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸੋਨੇ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸੀ। ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਲੁੱਟੇ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਵੀ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਪਸੰਦ ਆਇਆ।
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਡਾਲਰ ਲਏ ਅਤੇ ਡਾਲਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜਦੋਂ ਵੀ ਚਾਹੁਣ ਅਮਰੀਕੀ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਡਾਲਰ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸੋਨਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਫਲੋਟਿੰਗ ਐਕਸਚੇਂਜ ਰੇਟ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ
ਹਾਲਾਂਕਿ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਡਾਲਰਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸੋਨਾ ਦੇਣ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਫਲੋਟਿੰਗ ਐਕਸਚੇਂਜ ਰੇਟ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅੱਜ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾਲਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
