ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁੱਧ, ਪਨੀਰ, ਘਿਓ ਅਤੇ ਮਸਾਲੇ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਰਸਾਇਣ ਮਿਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਫ਼ੂਡ ਸੇਫ਼ਟੀ ਐਂਡ ਸਟੈਂਡਰਡ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਐਫ਼ਐੱਸਐੱਸਏਆਈ) ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਏ ਗਏ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਮਿਲਾਵਟ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਬਲਕਿ ਕੈਂਸਰ, ਕਿਡਨੀ ਫੇਲ੍ਹ ਅਤੇ ਫ਼ੈਟੀ ਲੀਵਰ ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਧਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਵੀ 2019 ਤੋਂ 2024 ਤੱਕ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਪਾਇਆ ਸੀ।
ਮਿਲਾਵਟੀ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਦੁੱਧ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਧੰਦਾ ਕਿਉਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟੀ ਖਾਣ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਧੰਦਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਵਪਾਰੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਮਾਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਕਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਰੀਆ, ਡਿਟਰਜੈਂਟ, ਸਟਾਰਚ ਜਾਂ ਫ਼ਾਰਮੈਲਿਨ ਵਰਗੇ ਰਸਾਇਣ ਮਿਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਪਨੀਰ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰਚ ਅਤੇ ਸੁਕਰੋਜ਼ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸਸਤਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਖਤਰਨਾਕ ਵੀ। ਐਫ਼.ਐੱਸ.ਐੱਸ.ਏ.ਆਈ. ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਏ ਗਏ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਤੀਜਾ ਨਮੂਨਾ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਇਆ ਹੈ। 2022-23 ਵਿੱਚ 23 ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 6 ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਏ, 2023-24 ਵਿੱਚ 40 ਵਿੱਚੋਂ 17 ਅਤੇ 2024-25 ਵਿੱਚ 36 ਵਿੱਚੋਂ 19 ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਿਲਾਵਟ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਲਾਤ ਬਹੁਤ ਖਰਾਬ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਫ਼ੂਡ ਅਥਾਰਟੀ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਖਨੇਵਾਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟੀ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਫ਼ੈਕਟਰੀਆਂ ’ਤੇ ਛਾਪੇ ਮਾਰੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 20,988 ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 3,712 ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਏ ਹਨ। ਲੂਜ਼ ਮਿਲਕ ਦੇ 13.6% ਅਤੇ ਘਿਓ ਦੇ 21.4% ਨਮੂਨੇ ਗੈਰ-ਮਿਆਰੀ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਨੀਰ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਲਾਵਟ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨੇੜੇ 50% ਪਨੀਰ ਨਕਲੀ ਹੈ।
ਗੁਆਂਢੀ ਸੂਬੇ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਹਾਲ ਹੈ। ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 1,451 ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫੇਲ੍ਹ੍ਹ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ 529 ਪਦਾਰਥ ਖਾਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 12,945 ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 8,299 ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਨਕਲੀ ਸਾਮਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਸਕਰੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਫ਼ੈਕਟਰੀਆਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟ 30% ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਗ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਤੰਜਲੀ ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਵੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਚੁੱਪ ਕਿਉਂ ਹੈ?
ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਚੁੱਪੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਾਨੂੰਨ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 3.04 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਵਸੂਲਿਆ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ। 2,191 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰ ਜੇਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫ਼ੈਕਟਰੀਆਂ ਮੁੜ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਰਾਜਪੁਰਾ ਵਿੱਚ 1,378 ਕਿੱਲੋ ਨਕਲੀ ਪਨੀਰ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ 1,640 ਕਿੱਲੋ ਫ਼ੜਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਅਫ਼ਸਰ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈ ਕੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਤੇ ਮਿਲਾਵਟ ਬਾਰੇ ਚੁੱਪੀ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਤਮ 10 ਲੱਖ ਜੁਰਮਾਨਾ ਜਾਂ 7 ਸਾਲ ਸਜ਼ਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਧੰਦਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ।
ਕਿਡਨੀ ਫੇਲ੍ਹ੍ਹ, ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਫ਼ੈਟੀ ਲੀਵਰ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕਿਉਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ?
ਮਿਲਾਵਟੀ ਖਾਣ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮਿਲਾਵਟ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ’ਚ ਹੱਤਿਆ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇੰਡੀਅਨ ਕਾਉਂਸਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ (ਆਈ.ਸੀ.ਐੱਮ.ਆਰ.) ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਲਾਵਟ ਕਾਰਨ ਗੈਰ-ਸੰਚਾਰੀ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ 20% ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਰੀਆ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਮੈਲਿਨ ਕਾਰਨ ਕਿਡਨੀ ਫੇਲ੍ਹ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਸਾਇਣ ਕਿਡਨੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਨੀਰ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰਚ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਕਾਰਨ ਫ਼ੈਟੀ ਲੀਵਰ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੀਵਰ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਈਥਾਈਲੀਨ ਆਕਸਾਈਡ ਵਰਗੇ ਪਦਾਰਥ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜੋ ਕੈਂਸਰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲੇ ਅਤੇ ਫ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੈਸਟੀਸਾਈਡ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਕਾਰਨ ਕੈਂਸਰ ਵੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜੇ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਖਰੀਦ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੇਕਰੀ ਆਈਟਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਰੰਗ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਜੋਖਮ ਦੁੱਗਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੀ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ?
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਕਾਨੂੰਨ ਸਖ਼ਤ ਬਣਾਓ: ਮਿਲਾਵਟ ’ਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 20 ਸਾਲ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤ ਕਰੋ। ਐਫ਼.ਐੱਸ.ਐੱਸ.ਏ.ਆਈ. ਨੂੰ ਸਵੈਤੰਤਰ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਹਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮੋਬਾਈਲ ਟੈਸਟਿੰਗ ਵੈਨ ਅਤੇ ਏ.ਆਈ. ਆਧਾਰਿਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਸਬਸਿਡੀ ਦਿਓ ਅਤੇ ਗੋਬਰ ਤੋਂ ਖਾਦ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਜਨ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਓ: ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਿਖ਼ਾਓ। ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਬਾਰੇ ਸਖ਼ਤ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਓ : ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕਰੋ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ ਟਾਲਰੈਂਸ ਪਾਲਿਸੀ ਅਪਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਤਿਉਹਾਰਾਂ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਓ ਪਰ ਸਾਲ ਭਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਧਾਓ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਵੀਆਂ ਮਾਈਕ੍ਰੋਬਾਇਓਲਾਜੀ ਲੈਬਾਂ ਖੋਲ੍ਹੋ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਟੈਸਟ ਕਿੱਟਾਂ ਵੰਡੋ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਂਡੇਡ ਉਤਪਾਦ ਚੁਣਨ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿਓ। ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਲਈ ਆਸਾਨ ਸਿਸਟਮ ਬਣਾਓ। ਜੇ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਭੋਜਨ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਕਬਰ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਰਕਾਰ, ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਗਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਮਿਲਾਵਟ ਰੋਕੋ, ਜੀਵਨ ਬਚਾਓ।
