2025 ਦਾ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਾਲ ਸੀ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਇਆ, ਬਲਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਇਹ ਸਾਲ ਉਹਨਾਂ ਵਾਅਦਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਹੜੇ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਸਨ – ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਖਾਤਮਾ, ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ। ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਾਲ ਇੱਕ ਖੋਖਲੇ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਧੂਰ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਬੇਬੱਸ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਏ.ਆਈ. ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਈ.ਟੀ. ਪਛਾਣ ਵੀ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ।
ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਧੂਰ ਜੋ ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਸੀ। ਮਈ 2025 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕੈਂਪਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਧੂਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਹਮਲੇ ਪਹਿਲਗਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ 26 ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਰ ਇਸ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਜੈੱਟ ਗੁਆ ਲਏ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੈਨਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਯੁੱਧ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਟਾਰਗੇਟਾਂ ’ਤੇ ਮਿਜਾਈਲ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਪਰ ਅਸਲੀ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਜਿੱਤ ਦੱਸਿਆ।
ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਰਹੇ। ਪਹਿਲਗਾਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਨੇੜੇ ਕਾਰ ਬੰਬ ਵਿਸਫੋਟ ਤੱਕ, ਇਹਨਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸੀ। ਫਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਫੋਟੋਸ਼ੂਟ ਅਤੇ ਨੈਰੇਟਿਵ ਬਿਲਡਿੰਗ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉਪਰ ਲੋਕ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਧੂਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਡਰਾਮਾ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹਨ।
ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ 90 ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਚਲੀ ਗਈ, ਜੋ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਭਾਰਤ ’ਤੇ 50% ਟੈਰਿਫ ਲਗਾਏ, ਜੋ ਰੂਸ ਤੋਂ ਤੇਲ ਖਰੀਦਣ ਕਾਰਨ ਸਨ। ਇਹ ਟੈਰਿਫ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕੀਟ 82-85 ਹਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਰਹੀ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, 90% ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਿਟੇਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਰੈਂਕਿੰਗ 80ਵੇਂ ਤੋਂ 85ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਈ, ਜੋ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਸੁਧਾਰਨ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ।
ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ
ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਲਈ 2025 ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਾਲ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਗੁਰੂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਅੱਤਵਾਦ ਨੂੰ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ, ਪਰ ਇਹ ਜਿੱਤਾਂ ਅਸਲੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੁਪਾ ਸਕੀਆਂ। ਪਹਿਲਗਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਨੇ ਅਨੁੱਛੇਦ 370 ਹਟਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟੀ। ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਧੂਰ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਪਰ ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦੱਸ ਕੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਟਰੰਪ ਨੇ ਭਾਰਤ ’ਤੇ 50% ਟੈਰਿਫ ਲਗਾਏ ਅਤੇ ਵੀਜ਼ਾ ਨਿਯਮ ਸਖ਼ਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਇਹਨਾਂ ਟੈਰਿਫਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਡਿੱਗਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਘਰੇਲੂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਘਿਰੀ ਰਹੀ – ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ’ਤੇ ਧਾਂਦਲੀ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਏ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾਏ। ਅਖਿਲੇਸ਼ ਯਾਦਵ ਨੇ ਰਾਮਪੁਰ ਅਤੇ ਮਿਲਕੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜੀਆਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਹੁਲ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਉਠਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਕਿਹਾ।
ਘੁਸਪੈਠ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਮੁਸੀਬਤ ਬਣੇ। ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੋਈ, ਪਰ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਵਿਗੜਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੇ ਮੱਧ ਵਰਗ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਨੈਰੇਟਿਵ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੀਤਾ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਗੁਆਇਆ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਵਿਖਾਇਆ – ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ‘ਮਿੱਤਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ’ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਧੂਰ ਬਾਅਦ ਯੁੱਧ ਵਿਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦੱਸਿਆ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਧਮਕੀ ਦੇ ਕੇ ਯੁੱਧ ਰੋਕਿਆ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪੰਜ ਜੈੱਟ ਗੁਆ ਲਏ ਸਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਯੁਧ ਦੌਰਾਨ। ਇਹ ਦਾਅਵੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਜਬੂਤੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਭੂਟਾਨ ਚੀਨ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਜ਼ੈੱਡ ਦੀ ਸੱਤਾ ਪਲਟ ਨੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ। ਰੂਸ ਚੀਨ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁਤਿਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਸਟੈਂਡ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਖੜੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਵਪਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਪਹਿਲੂ ਹੈ – ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਫ੍ਰੀ ਟਰੇਡ ਐਗਰੀਮੈਂਟ। ਪਰ ਇਹ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ 140 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਵੇਚਣ ਲਈ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਵਸਤੂਆਂ ਨਹੀਂ। ਏਆਈ ਵਿਸਫੋਟ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ – ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਉਪਭੋਗਤਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਰ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਈਟੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਅਮਰੀਕੀ ਐਟਮੀ ਕਰਾਰ ਬਾਅਦ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੁਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਵਿਚਾਰਕ ਤਾਕਤ ਵਜੋਂ ?
2025 ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰਪਣ ਵਿਖਾਇਆ – ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵੀ ਝਲਕੀਆਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਵੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਕੋਈ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ, ਕੋਈ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਹਾਰੀ, ਪਰ ਜੋ ਗੁਆਇਆ ਉਹ ਵਿਵੇਕ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਲ ਜਵਾਬਾਂ ਨਾਲ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਬਲਕਿ ਚਿਤਾਵਨੀ ਨਾਲ। ਲੋਕਤੰਤਰ ਚੋਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ, ਬਲਕਿ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ।
